Uwaga
Zapraszamy do współtworzenia Wedapedii, wendyjskiej (słowiańskiej) encyklopedii, która jest bratnim projektem Grupy Wedamedia. Aby zostać wedapedystą wystarczy zarejestrować się w serwisie poprzez złożenie wniosku o utworzenie konta, co można zrobić tutaj. Po fazie konfiguracji i testów, serwis Wedapedia został oddany w wersji użytkowej 25 września 2021 roku, jako nasz prezent urodzinowy dla polskojęzycznej Wikipedii z okazji 20. rocznicy jej istnienia.

Kronika Prokosza

Z Wedapedia, encyklopedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kronika Prokosza (Kronika polska przez Prokosza w wieku X napisana, z dodatkami z Kroniki Kagnimira, pisarza wieku XI, i z przypisami krytycznymi komentatora wieku XVIII pierwszy raz wydrukowana z rękopisma nowo wynalezionego) – tzw. Kronika słowiańsko-sarmacka autorstwa arcybiskupa krakowskiego Prokosza (Prohora) z 986 roku.

Opinie badaczy i historyków

Według historyków jest ona fałszerstwem Przybysława Dyjamentowskiego (1694–1774), albo, jak twierdzi Piotr Boroń, napisana jako żart towarzyski około 1825 roku przez generała Franciszka Morawskiego[1].

Rękopis kroniki został sprezentowany Julianowi Ursynowi Niemcewiczowi przez Franciszka Morawskiego, który jakoby zakupił go w jednym z żydowskich kramów w Lublinie[2].

Julian Ursyn Niemcewicz, przekonany o autentyczności otrzymanego dzieła[3] zaprezentował je w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk[4]. O autentyczności Kroniki Prokosza był przekonany XIX-wieczny badacz słowiańszczyzny Tadeusz Wolański[5].

W XXI wieku za jej autentycznością opowiada się badacz Sławiańszczyzny Janusz Bieszk.

Rękopisy i fragmenty kroniki

W XVIII i XIX wieku istniało kilka rękopisów/odpisów Kroniki Prokosza:

1. Rękopis Morawskiego

Został znaleziony przez generała Franciszka Morawskiego na kramie żydowskim w Lublinie, gdzie był używany do owijania towarów. Po odkupieniu został złożony do Biblioteki Towarzystwa Królewsko-Warszawskiego Przyjaciół Nauk[6]. Został on wydany w 1825 roku.

2. Rękopis Towiańskiego

Został znaleziony przez Joachima Lelewela w konwencie franciszkańskim w Wilnie [7].

3. Summaryusz Lat: w których co zaszło Osobliwszego w Polskiem Królestwie, z różnych okoliczności: tak strony Walnych bitw, partykularnych Potyczek: iako też trahicinych niektórych Przypadków: pod Panowaniem nayprzód Mieczysława Chrzescianina: a potym Innych nastepuiących po nim, Polskich Monarchów: z pierwszych Dzieiopisów, kródko spisany.

Zachowany w zbiorze rękopisów Przybysława Dyjamentowskiego „Poczet Senatu polskiego to jest większych i mniejszych kasztelanów według liter alfabetyczny”, przedstawia w chronologiczny układ wydarzeń od 958 do 1194. Jego pierwsza cześć (lata 958-992) nosi podtytuł: „I z Prokosza Mnicha Starodawney Kroniki, ad usq. 992 Xti Anni.” Podaje on także wydarzenia o których nie wspomina zachowany tekst kroniki. Wydarzenia z lat 986-992 opisał Prokulf, następca Prokosza[8].

4. Spisy królów

Z Kroniką Prokosza są powiązane odpisy pocztów królów Sławian i Prabałtów dokonane przez Przybysława Dyjamentowskiego, zachowane w zbiorze „Materiały genealogiczne i wykazy władców”. Zawierają one informacje, że zostały zaczerpnięte z Prokosza.

Wydania

1. Pełne wydania

• „Kronika Polska przez Prokosza w wieku X napisana", Warszawa 1825.

• „Chronicon Slavo-Sarmaticum Procossi", Warszawa 1827. (Wydanie łacińskie)

• Prokosz „Kronika Polska", Wydawnictwo Armoryka, Sandomierz 2015, ISBN 978­83­8064­121­1

• Prokosz „Kronika słowiańsko-sarmacka” Wydawnictwo Bellona 2017, ISBN 978-83-11-14413-2

• Prokosz „Kronika Polska", Wydawnictwo Armoryka, Sandomierz, ISBN 978-83-8064-242-3

• Prokosz „Kronika słowiańsko-sarmacka” Wydawnictwo Bellona 2017, ISBN 978-83-11-14413-2

2. Fragmenty

• „O BAŁWOCHWALSTWIE i niektórych zwyczajach dawnych Polaków" (Wyjątek z Kroniki Prokosza Rozdziału VII. w rękopiśmie biblioteki Towarzystwa Królewsko Warszawskiego Przyjaciół Nauk, znajdującego się.) – Fragment opublikowany przez Joachima Lelewela w „Polska, dzieje i rzeczy jej rozpatrywane przez Joachima Lelewela, t. XVIII, Poznań 1865, s. 179-183.

• „Chronicon Slavo-Sarmaticum Procossi” – Fragmenty polskiego przekładu opublikowane przez Janusza Bieszk w „Starożytne królestwo Lehii. Kolejne dowody", zawiera:

- Tekst kroniki do strony 15 (do końca panowania króla Kroka I, opublikowany na stronach 23-35.

- Tekst kroniki stron 82-113 (Mieczyslaw I, O nawróceniu księcia Mieczysława i Polanów na wiarę Chrystusa, O rodzimych bogach Polanów ), opublikowany na stronach 36-55.

• „O rodzimych bogach Polanów” – Tekst fragmentu Rozdziału VII, opublikowany przez Janusza Bieszk w „Starożytne królestwo Lehii. Kolejne dowody" na stronach 87-90.

• „Zbiór I Dyamentowskiego” – Zbiór 19 pocztów opublikowany przez Janusza Bieszk w „Starożytne królestwo Lehii. Kolejne dowody" na stronach 163-204.

• „Zbiór I Dyamentowskiego” – Zbiór 6 pocztów opublikowany przez Janusza Bieszk w „Starożytne królestwo Lehii. Kolejne dowody" na stronach 204-209.

3. Fragmenty niewydane

• „KRONIKI pisaney w wieku X. przez Prokosza ROZDZIAŁ VII.” – Fragment przygotowanego przez Hipolita Kownackiego dzieła „Trzech Kronik Polskich naydawnieyszych, wydrukowanych w latach 1825 i 1831”,

Linki zewnętrzne

• „Kronika Polska przez Prokosza w wieku X napisana", Warszawa 1825. - [1]

• „Chronicon Slavo-Sarmaticum Procossi", Warszawa 1827. – [2]

• „Trzech Kronik Polskich naydawnieyszych, wydrukowanych w latach 1825 i 1831” – [3]

• "Summaryusz Lat: w których co zaszło Osobliwszego w Polskiem Królestwie, z różnych okoliczności: tak strony Walnych bitw, partykularnych Potyczek: iako też trahicinych niektórych Przypadków: pod Panowaniem nayprzód Mieczysława Chrzescianina: a potym Innych nastepuiących po nim, Polskich Monarchów: z pierwszych Dzieiopisów, kródko spisany.” – [4]

• „Zbiór I Dyamentowskiego” – [5]

• „Zbiór II Dyamentowskiego” – [6]

• „O BAŁWOCHWALSTWIE i niektórych zwyczajach dawnych Polaków" – [7] Str. 179.

Przypisy

  1. Piotr Boroń. Uwagi o apokryficznej kronice tzw. Prokosza. „Acta Universitatis Wratislaviensis”. 2675, 2004. Wrocław. ISSN 1895-572X. [dostęp 2017-06-23]. 
  2. Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 162-163.
  3. Janusz Tazbir: Spotkania z historią. Warszawa: Iskry, 1979, s. 233.
  4. Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 162-163.
  5. „Tadeusza Wolańskiego Odkrycie najdawniejszych pomników Narodu Polskiego", Zeszyt I, Poznań 1843, str. 5-6.
  6. „Kronika Polska przez Prokosza w wieku X napisana", Warszawa 1825, str. III.
  7. Joachim Lelewel „Kronika Polska Prokosza wydanie Hipolita Kownackiego”, w: „Rozbiory dzieł różnymi czasy przez Joachima Lelewela ogłaszane”, Poznań 1844, s. 197-198.
  8. „Kronika Polska przez Prokosza w wieku X napisana", Warszawa 1825, str. 251.