Uwaga
Zapraszamy do współtworzenia Wedapedii, wendyjskiej (słowiańskiej) encyklopedii, która jest bratnim projektem Grupy Wedamedia. Aby zostać wedapedystą wystarczy zarejestrować się w serwisie poprzez złożenie wniosku o utworzenie konta, co można zrobić tutaj. Po fazie konfiguracji i testów, serwis Wedapedia został oddany w wersji użytkowej 25 września 2021 roku, jako nasz prezent urodzinowy dla polskojęzycznej Wikipedii z okazji 20. rocznicy jej istnienia.

Zjawisko

Z Wedapedia, encyklopedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy filozofii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Zjawisko, fenomen (gr. phainomenon – obserwowany) – pojęcie filozoficzne oznaczające to, co dane jest w poznaniu zmysłowym, a więc obrazy, dźwięki, zapachy, smaki itd.

Historia i filozofia nauki

Jednym z celów filozofii i nauki antycznej Grecji było, według Duhema, „uratowanie zjawisk”, czyli takie wytłumaczenie działań natury, które będzie w zgodzie z tezami kosmologicznymi powszechnie uznanymi. Było to szczególnie widoczne w astronomii, gdzie wprowadzano skomplikowane hipotezy (np. istnienie deferentów) aby, w zgodzie z obserwowanymi zjawiskami, zachować koherencję m.in. teorii geocentrycznej.

Według Galileusza zjawiska są jedynym przedmiotem nauki. W filozofii nauki pojęcie „zjawiska” bywa utożsamiane z pojęciem „zdarzenia”.

W XX wieku filozofowie brytyjscy (G.E. Moore, Bertrand Russell, A.J. Ayer) używali pojęcia sense data, "dane zmysłowe", które to pojęcie określać miało to, co "widzimy naprawdę". Uważano, że naiwnością jest twierdzenie, że obserwujemy rzeczy jako takie; w rzeczywistości obserwujemy wyłącznie dane zmysłowe, i tylko je. Pojęcie to jest dziś odrzucone (m.in. dzięki krytyce zaproponowanej przez J.L. Austina w Sense and Sensibilia w 1962 roku). Zastąpiono je po części pojęciem qualii.

Filozofia fenomenu

Zjawiska często przeciwstawiane są nieobserwowalnej, ale dostępnej rozumowo rzeczywistości (Platon) bądź istocie rzeczy lub jako „rzecz dla nas” – niepoznawalnym rzeczom samym w sobie przez Immanuela Kanta.

W fenomenologii fenomen jest tym, co podmiotowi poznania jawi się bezpośrednio i naocznie – fenomenem może być nie tylko konkretny zespół spostrzeżeń zmysłowych, ale też konkretny dany zespół spostrzeżeń wewnętrznych.

Zobacz też

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o zjawisku

Bibliografia